سواد رسانه یی رژیم مناسب خبری چیست؟


سواد رسانه یی رژیم مناسب خبری چیست؟ - تصویر 1

در دوره یی که رسانه های مکتوب مهم ترین رسانه ها محسوب می شدند توانایی افراد در خواندن و نوشتن، درک آنچه نوشته شده است و توانایی ایجاد ارتباط از طریق نوشتار، مرز بین باسوادی و بیسوادی را تعریف می کرد. اما تکنولوژی های جدید، اقتصاد جهانی و اینترنت تعریف ما را از باسوادی متحول ساخته اند. رسانه های مکتوب برخلاف سابق، دیگر قالب رسانه یی مسلط محسوب نمی شوند.

 

 

سواد رسانه یی یا (Media Literacy) عنوان دانشی نوین در زمینه بررسی و توانمندسازی مهارت های مصرف کننده تولیدات رسانه یی است که با اوج گرفتن و رو به ازدیاد گذاشتن خوراک های رسانه یی اعم از رسانه های مکتوب، دیداری و شنیداری به عنوان عرصه یی مهم در حوزه رسانه ها تبدیل شده است.

 

به تعبیر دیگر سواد رسانه یی می تواند به مخاطبان رسانه ها آموزش دهد که از هیئت یک مصرف کننده تام خارج شده و به کنش متقابل و فعالانه یی وارد شوند که در نهایت به نفع خود آنان تمام شود. این دانش در عرصه های مختلفی همچون خشونت های رایج در کالاهای رسانه یی، رفتارهای رسانه یی در شبکه های اجتماعی، تولیدات هنری و بصری و حتی روابط میان افراد جامعه را در بر گرفته و با نقد و بررسی اصولی نوع برخورد مخاطبان با رسانه و محصولاتش را مورد مداقه قرار می دهد.

 

 

به تعبیر یونس شکرخواه، مدرس رسانه و روزنامه نگاری، سواد رسانه یی کمک می کند تا از سفره رسانه ها به گونه یی هوشمندانه و مفید بهره مند شویم.

 

● مراحل سه گانه سواد رسانه یی

سواد رسانه یی دربرگیرنده سه مرحله است، مرحله اول زمانی تحقق می یابد که افراد نسبت به اهمیت مدیریت رژیم رسانه یی خود (همانند رژیم غذایی) آگاه و حساس شوند یعنی بتوانند تصمیم بگیرند که چه مقدار از وقت خود را صرف توجه به انواع رسانه ها بکنند، به نحوی که قربانی تخدیر رسانه یی نشوند.

 

 

مرحله دوم زمانی تحقق می یابد که فرد مهارت های خاص توجه انتقادی به انواع محتواهای رسانه یی را فرا بگیرد. به عبارت دیگر یاد بگیرد که چگونه یک متن رسانه یی را تجزیه و تحلیل کند، پیام نهفته در یک محتوای رسانه یی را مورد نقد و پرسش قرار دهد و درک کند که چه چیزی در آن متن حاضر است و چه چیز غایب. در این مرحله افراد یاد می گیرند که چگونه بین خطوط را بخوانند و چگونه پرسشگری و تفکر انتقادی را پیشه خود سازند و مرحله سوم، زمانی تحقق می یابد که افراد به مسائل عمیق تر فکر کنند. مثلاً اینکه تولیدکنندگان رسانه یی چه کسانی هستند؟

 

چه اهدافی دارند؟ چه کسی از تولیدات آنها و نحوه بازنمایی واقعیت های اجتماعی از سوی آنها سود می برد؟ و چه کسی ضرر می کند؟ در این مرحله افراد در تجزیه و تحلیل های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی خود بر شناخت معانی تجربیات رسانه یی خود و دیگران متمرکز می شوند و به این می اندیشند که تا چه حد رسانه های ارتباطی به تولید هژمونی فرهنگی، خلق شعور عامه و خلع سلاح گفتمان های رقیب کمک می کنند. تحقق این سه مرحله به توانمندسازی رسانه یی شهروندان منجر می شود. در این میان کارشناسان مطالعات رسانه یی عنوان می کنند مخاطبانی که مجهز به سواد رسانه یی نباشند، در هجمه اطلاعات، اخبار و تولیدات رسانه های مختلف دچار آسیب شده و به زعم برخی از آنها طعمه خوراک های غیر سالم می شوند.

 

 

به عبارت دیگر آنچه از تولیدات در عرصه رسانه مورد نیاز است باید با یک تمرین و تجهیز از سوی مخاطبان همراه شود تا به شکل تولید رسانه یی کاربردی و مفید برای آنها دربیاید. برای رسیدن به این مقصود تکنیک های رسانه یی جدید همچون تولیدات آنلاین خبری و رسانه یی می تواند نقش تعیین کننده یی داشته باشد تا آنجا که اکثریت قریب به اتفاق کارشناسان رسانه عنوان می کنند مخاطبانی که نحوه استفاده و کاربری از این رسانه ها را آموزش ندیده باشند فاقد سواد رسانه یی بوده و در معرض خطرهای ناشی از تولیدات غیرمفید رسانه ها قرار خواهند گرفت.

 

شکرخواه، درباره در معرض خطر و طعمه قرار گرفتن مخاطبان بیسواد می نویسد: از آنجایی که بدون سواد رسانه یی، نمی توان گزینش های صحیح از پیام های رسانه یی داشت، به گمان من نهادهای آموزشی، مدنی و رسانه یی در ایران باید به این امر کمک کنند. نهادهای آموزشی مثل مدارس، دانشکده ها، دانشگاه ها و آموزشگاه های مختلف می توانند مفهوم سواد رسانه یی را در کتب درسی ارایه کنند.

 

 

نهادهای مدنی و صنفی که هر یک جمعی تخصصی را نمایندگی می کنند نیز می توانند اعضای خود را تحت آموزش مستمر در زمینه سواد رسانه یی قرار دهند؛ و بالاخره نهادهای رسانه یی و انتشاراتی هم می توانند مفاهیم ساده شده یی از این بحث را در دستور کار خود قرار دهند. اگر نهادهای پیش گفته در این عرصه فعال تر شوند، بضاعتی که از طریق سواد رسانه یی در اختیار گذاشته می شود، باعث می شود تا مخاطبان درک عمیق تری از آنچه می بینند، می شنوند و می خوانند داشته باشند. در حالی که می توان فاقدان سواد رسانه یی را طعمه های اصلی در فضاهای رسانه یی بشمار آورد، افراد دارای سواد رسانه یی نه تنها اسیر محصولات رسانه یی نمی شوند، بلکه قضاوت های صحیح تری از محیط پیرامون خود دارند.

 

● نیاز به تولید ادبیات بومی

با توجه به حساسیت و نقش تعیین کننده دانش و سواد رسانه یی در دنیای امروزی، کارشناسان رسانه معتقدند باید نسبت به تولید ادبیات بومی در این زمینه کوشید؛ عنصری که به زعم بسیاری از کارشناسان رسانه در ایران کمیاب است. اما با توجه به وضع سواد رسانه یی در غرب به دلیل آنکه تکنولوژی های مدرن بیشتر رایجند، باعث شده تا نظریه پردازان و مخاطبان، زودتر خطر مسلح نبودن به سواد رسانه یی را درک کنند، بنابراین یکی از راه های آغاز مطالعات و اقدام در این حوزه می تواند استفاده از تجربیات و دانش مکتوب آنها از راه ترجمه باشد.

نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه