گزارشی از تلاش کشورهای گوناگون برای مبارزه با آلودگی هوا


گزارشی از تلاش کشورهای گوناگون برای مبارزه با آلودگی هوا - تصویر 1

از نیمه دوم قرن بیستم، آلودگی هوا به ویژه در محدوده های شهری به یکی از دغدغه های اصلی دولتمردان در کشورهای پیشرفته و در حال توسعه جهان تبدیل شده است...

 

در این بین هر کشوری براساس امکانات و موقعیت های خاص خود راهکارهای ویژه ای را برای کاهش کنترل آلودگی ها در پیش گرفت.

 

از افزایش و ارتقای خدمات ناوگان عمومی حمل ونقل و قوانین محدودکننده صنایع آلاینده که بگذریم، اغلب کشورها کوشیده اند تا به هر نحو ممکن میزان مصرف سوخت خودروهای شخصی و نیز حجم آلایندگی آنها را کاهش دهند. علاوه بر این کیفیت و استانداردهای تهیه سوخت های عمده ای چون بنزین و گازوییل نیز تغییرات زیادی پیدا کرده است.

 

به عنوان مثال به تدریج مصرف بنزین های سرب دار محدود و درنهایت در اغلب نقاط جهان ممنوع شد. گازوییل های استاندارد مصرفی در موتورهای دیزل نیز نسبت به گذشته، حاوی مقادیر بسیار کمتری سولفور و ناخالصی های دیگر هستند. آنچه در پی می آید، گزارش کوتاهی از تلاش هایی است که برای آبی نگه داشتن آسمان شهرها به انجام رسیده است. از موتورهایی که گاز می سوزانند تا بازگشت دوباره موتورهای دیزل از جاده های بی انتها به خیابان های پرترافیک شهری!

 

 

● خودروهای گازسوز

 

بحث آلوده کنندگی بنزین مصرفی در موتور اتومبیل از سال ها پیش مطرح بوده است. علاوه بر آن عواملی مانند کمبود منابع سوختی، گرانی این منابع برای کشورهایی که مجبور به خرید چنین سوخت هایی هستند و نیز بحران های آلودگی هوا در شهرهای بزرگ، باعث طراحی انواع مختلف خودروهای غیروابسته به بنزین شده است. اما شاید موفق ترین این طرح ها مربوط به خودروهای گازسوز باشد. البته گاز طبیعی هم جزو سوخت های فسیلی است. ولی ارزان تربودن این سوخت نسبت به بنزین و نیز آلایندگی کمتر آن باعث شده جایگزینی مناسب برای بنزین محسوب شود.

 

در سال ۱۹۳۰ برای اولین بار در دنیا، کشور ایتالیا از گاز طبیعی به عنوان سوخت خودرو استفاده کرد. پس از آن کشورهای زیادی در دنیا سیستم سوخت موتور اتومبیل را از فرم بنزینی به شکل گازسوز تغییر دادند. البته اکثر این کشورها، خود صاحب ذخایر گازی بودند. دسترسی سریع و ارزان به این سوخت که آلایندگی کمتری هم نسبت به بنزین دارد، عامل اصلی استفاده گسترده از آن است. در حال حاضر در کشورهایی مانند آرژانتین، برزیل، پاکستان، ایتالیا و ایران، گازطبیعی سوخت نسبتا رایجی در موتور اتومبیل محسوب می شود.

 

 

قرار است طبق برنامه های جهانی تا پایان سال ۲۰۲۰، بیش از ۶۵ میلیون خودرو در سراسر جهان گازسوز باشند. میزان تولید مونواکسیدکربن در این خودروها ۹۳ درصد کمتر از خودروهایی با موتور بنزینی است و علاوه بر آن اکسید نیتروژن تولید شده توسط خودروهای گازسوز هم ۳۳ درصد کمتر از انواع بنزینی تخمین زده می شود.

 

● موتورهای دیزلی

وقتی حرف از موتور دیزلی پیش کشیده می شود، ناخودآگاه خودروهای سنگین مانند کامیون و اتوبوس در ذهنمان مجسم می شوند. اما چند سال است که در اتحادیه اروپا و برخی از کشورهای پیشرفته جهان، دیگر چنین تصوری وجود ندارد. درواقع به دلیل مصرف کمتر سوخت توسط موتورهای دیزلی و در نتیجه آلایندگی کمتر هوا، اکثر کشورهای پیشرفته دنیا اقدام به ساخت نسل های جدیدی از موتورهای دیزلی کرده اند. البته نسل جدید موتورهای دیزلی با آنچه دکتر رودلف دیزل آلمانی در سال ۱۸۹۲ به نام خود به ثبت رساند تفاوت های چشمگیری دارد.

 

 

در موتورهای جدید دیزلی هم به سنت موتورهای قدیمی از جرقه شمع و وقوع انفجار در درون سیلندر آنچنان که در موتورهای بنزینی رخ می دهد خبری نیست. در این موتورها هم ابتدا هوا به شدت گرم و فشرده می شود و سپس گازوییل روی آن پاشیده می شود. در عوض برخلاف موتورهای قدیمی این کار به وسیله یک تزریق کننده پرفشار و با کنترل سیستم های پیچیده کامپیوتری صورت می گیرد. استفاده از این تکنولوژی جدید باعث شده تا نسل جدید موتورهای دیزلی ۴۰ درصد توان بیشتر و درعین حال ۳۰ درصد کاهش در مصرف سوخت داشته باشد.

 

نسل جدید موتورهای دیزلی به مراتب اکسیدنیتروژن کمتری هم تولید می کنند. طبق برآوردهای موجود یک موتور توربودیزل که روی خودروی بنز کار گذاشته شده ۲۴ درصد دی اکسیدکربن و ۳۰ درصد مونواکسیدکربن کمتری وارد هوا می کند.

 

این تفاوت بارز به چند فاکتور اصلی مربوط می شود. از یک سو گازوییل به دلیل ماهیت طبیعی خود مایعی سنگین در بنزین به حساب می آید و در فرآیند احتراق در یک موتور دیزلی آلاینده های فرار کمتری تولید می کند. از سوی دیگر ضوابط جدید در تولیدات کارخانه های پتروشیمی، باعث شده تا گازوییل های جدید به مراتب ناخالصی های کمتری از جمله سولفور داشته باشند. در نهایت اینکه یک موتور دیزلی در مقایسه با موتور بنزینی، بسیار کم مصرف تر و پرتوان تر محسوب می شود. به طوری که نسل جدید اغلب موتورهای دیزلی در ۱۰۰ کیلومتر حداکثر ۴ لیتر گازوییل می سوزاند.

 

اما تولید موتورهای دیزلی برای خودروهای شخصی چندان هم بدون حاشیه نیست. تبدیل یک بنز به خودرویی با موتور دیزلی، ۵ هزار دلار و تبدیل یک فولکس ۱۵۰۰ دلار برای شرکت های سازنده آنها آب می خورد. شاید به همین خاطر باشد که اتحادیه اروپا از سال ۲۰۰۶ به این طرف محدودیت های مالیاتی قابل توجهی را برای خودروهای گازوییل سوز شخصی وضع کرده است.

 

 

● سوخت های فسیلی از کجا می آیند؟

 

سوخت های فسیلی، هیدروکربن هایی هستند که در لایه بالایی قشر زمین یافت می شوند. در مورد نحوه ایجاد این سوخت ها نظریه های مختلفی وجود دارد. اما اکثر دانشمندان «تئوری بیوژنیک» را به واقعیت نزدیک تر می دانند. این تئوری در سال ۱۹۵۷ و توسط میخاییل لومونوزوف مطرح شد و اجساد گیاهان و حیوانات را به عنوان منشأ اصلی تولید سوخت های فسیلی معرفی کرد. لومونوزوف معتقد بود که این اجساد پس از گذشت صدها هزار سال و در اثر فشار و گرما تبدیل به فسیل هایی از جنس هیدروکربن می شوند که در قشر زمین قرار می گیرند و قابل استخراج هستند. سوخت های فسیلی به ۳ دسته بزرگ تقسیم می شوند؛ زغال سنگ، نفت و گاز طبیعی. هر ۳ گروه پس از سوختن گازهایی تولید می کنند که در جو زمین آزاد می شود و هر یک از این گازها هم آثار مختلفی در هوای پیرامون ما به جا می گذارند. CO۲، SO۲ و NO شاید مهم ترین و معروف ترین این گازها باشند.

 

▪ دی اکسیدکربن یا CO۲: این ماده جزو «گازهای گلخانه ای» است و می تواند هوای گرم را در پایین ترین لایه اتمسفر به دام بیندازد. به زبان ساده تر می توان گفت، دی اکسیدکربن یکی از اصلی ترین عواملی است که باعث پدیده «گرم شدن جهانی» شده اند. با بالا رفتن تدریجی دمای زمین، اکوسیستم های موجود در آن هم در حال تغییر و حتی نابودی هستند.

 

 

▪ دی اکسید سولفور یا SO۲ : این گاز عامل اصلی تولید باران های اسیدی است. یعنی بارانی که حین پایین آمدن با SO۲ موجود در هوا ترکیب می شود و سپس به شکل اسید می بارد. چنین باران هایی به طور مستقیم روی انسان تاثیری ندارند. اما می توانند با از بین بردن برگ درختان باعث از بین رفتن جنگل ها به خصوص در مناطق مرتفع بشوند. علاوه بر آن موجودات کوچک و ضعیفی مانند پلانکتون ها و حتی برخی بی مهرگان در اثر این باران ها می میرند و باعث به هم ریختن زنجیره غذایی جانوران بزرگ تر می شوند.

 

▪ اکسید نیتروژن یا NO: گاز NO باعث تشکیل مه دود می شود. البته در ایجاد باران اسیدی هم نقش دارد اما نه به اندازه SO۲. شاید بین این ۳ دسته گاز، اکسید نیتروژن بیشترین تاثیر منفی را بر سلامت بشر داشته باشد. NO باعث بیماری های التهابی در ریه، درگیر کردن سیستم ایمنی و حتی التهاب و تحریک چشم ها می شود.

 

 

   دکتر بهاره مرتضی زاده

نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه